وارگێڕیی مرۆیی و مافی پەنابەری

کۆماری کوردستان، لەسەر بنەمای ئەزموونی مێژوویی خۆی وەک نەتەوەیەکی قوربانیی جینۆساید، دان بە بەرپرسیارێتیی مرۆیی خۆیدا دەنێت بەرامبەر بە مرۆڤایەتی. بەڵام ئەم بەرپرسیارێتییە هەمیشە لە چوارچێوەی پاراستنی بێ سازانی ئاسایشی نەتەوەیی، سەروەریی و دیمۆگرافیای وڵاتدا ڕایی دەکات. هاوسەنگیی نێوان ئەرکە مرۆییەکان و پێداویستییە بنەڕەتییەکانی مانەوەی دەوڵەت و نەتەوە، بەم شێوەیەی خوارەوە دیاری دەکرێت:

یەکەم: پێناسەی بنەڕەتی و وارگێڕیی گشتیی مرۆیی

١.١. وارگێڕیی مرۆیی کۆماری کوردستان نیشانەی هێز و سەروەرییە. کردەی یارمەتیدانی ئەوانی تر لە کاتی تەنگانەدا، دەرخەری توانای دەوڵەت و خۆشبژێویی شارۆمەندانیەتی.

١.٢. بنەمای سەرەکیی وارگێڕیی مرۆیی بریتییە لەوەی کە هەرگیز نابێت ببێتە هۆی لاوازکردنی بناغەکانی دەوڵەت، تێکدانی ئاسایشی ناوخۆ، یان سەپاندنی بارگرانییەکی ئابووریی ناجێگیر بەسەر نەوەکانی ئێستا و داهاتوودا.

دووەم: مافی پەنابەری لە چوارچێوەی قانوونی نێودەوڵەتی

٢.١. دەوڵەت دان بە مافی پەنابەریدا دەنێت بەپێی ئەو پەیماننامە نێودەوڵەتییانەی کە واژۆی کردوون و لەلایەن دەسەڵاتی قانووندانانەوە پەسەند کراون.

٢.٢. کۆماری کوردستان تەنیا ئەو پەیماننامە نێودەوڵەتییانە واژۆ و پەسەند دەکات کە ڕێز لە بنەما بنەڕەتی و نەگۆڕەکانی ئەم دەستوورە دەگرن.

سێیەم: مەرجە ڕەها و نەگۆڕەکانی ئاسایشی نەتەوەیی

٣.١. پێدانی مافی پەنابەری هەرگیز و لەژێر هیچ بارودۆخێکدا نابێت ببێتە هۆی:

ئا. تێکدانی هاوسەنگیی دیمۆگرافیی ستراتیژیی کوردستان.

ب. دروستکردنی هەڕەشەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی وڵات.

پ. تێکدانی یەکپارچەیی کۆمەڵایەتی و دروستکردنی گرژیی نێوان پێکهاتەکان.

ت. سەپاندنی بارگرانییەکی ئابووریی ناجێگیر لەسەر ژێرخانی ئابووری و ڕاژەدارییە گشتییەکان.

٣.٢. ئەم مەرجانە بنەمای ڕەبەقن و لە سەرووی هەموو پابەندبوونێکی نێودەوڵەتییەوەن. هەر قانوون یان ڕێککەوتنێک کە پێچەوانەی ئەم مەرجانە بێت، بە پووچەڵ هەژمار دەکرێت.

چوارەم: دانەدواوەی ڕەهای داخوازکاریی پەنابەری لەسەر بنەمای مێژوویی و ستراتیژی

٤.١. مافی پەنابەری بە هیچ شێوەیەک نادرێت بە ئەندامانی ئەو گرووپە نەتەوەییانەی کە دەوڵەتەکەیان یان بزووتنەوە نەتەوەییەکەیان بانگەشەی خاکیان بەسەر هەر بەشێک لە خاکی کوردستاندا هەبووە یان هەیە.

٤.٢. مافی پەنابەری نادرێت بە ئەندامانی ئەو گرووپە نەتەوەییانەی کە دەوڵەتەکەیان یان ڕژێمە پێشووەکانیان مێژووی داگیرکاری، جینۆساید، یان پاکتاوی نەژادییان دژی نەتەوەی کورد ئەنجام داوە.

٤.٣. مافی پەنابەری نادرێت بە ئەندامانی ئەو گرووپانەی کە بەهۆی ژمارە، ئایدۆلۆژیا، یان ڕێکخستنیانەوە دەتوانن ببنە هەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی، کۆمەڵایەتی، یان ئابووریی کوردستان.

٤.٤. ئەم بڕگانە قەڵغانێکی دەستووریی نەگۆڕن بۆ پاراستنی بوونی نەتەوە و ناسنامەی کوردستان و هیچ قانوون یان ڕێککەوتنێکی نێودەوڵەتی ناتوانێت ئەم بنەمایانە هەڵبوەشێنێتەوە.

پێنجەم: یەکەمایەتیی نەتەوەیی لە کاتی قەیرانی مرۆییدا

٥.١. لە کاتی ڕوودانی قەیرانی مرۆیی لە دەرەوەی سنوورەکان، یەکەمایەتیی وارگێڕیی مرۆیی دەوڵەت، پاراستن و یارمەتیدانی ئەو کوردانەیە کە ڕووبەڕووی ستەم و ئاوارەیی دەبنەوە.

٥.٢. ئەمە ئەرکێکی دەستووریی بنەڕەتییە کە لەسەر بنەمای یەکێتیی چارەنووسی نەتەوە دامەزراوە.

٥.٣. کوردانی ئاوارە وەک "ئاوارەی خۆماڵی" هەڵسوکەوتیان لەگەڵ دەکرێت و مافی تایبەتیان دەبێت کە بە قانوون ڕێکدەخرێت و پێداویستییەکانیان وەک شارۆمەند دابین دەکرێت.

شەشەم: دانەدواوەی ڕەهای نیشتەجێکردنی بیانی

٦.١. هەر جۆرە ڕێککەوتنێکی نێودەوڵەتی بۆ نیشتەجێکردنی بەکۆمەڵی پەنابەری بیانی لەسەر خاکی کوردستان، لە دەرەوەی چوارچێوەی قانوونی پەنابەریی وڵات، بە پێشێلکارییەکی ڕاستەوخۆی ئەم دەستوورە هەژمار دەکرێت و بە توندی نەهێڵراوە.

٦.٢. ئەم بڕگەیە قەڵغانێکی دەستوورییە بۆ پاراستنی شوناسی دیمۆگرافی و کولتووریی کوردستان.

حەوتەم: مەرجەکانی وەرگرتنی پەنابەری

٧.١. ئەو کەسانەی کە داخوازی مافی پەنابەری دەکەن و مەرجەکانی بڕگەی چوارەمی ئەم بەندەیان تێدا نییە، دەبێت بەڵێننامەیەکی قانوونیی واژۆ بکەن کە تێیدا پابەندبوونی تەواوی خۆیان بەم دەستوورە و هەموو قانوونەکانی کوردستان دووپات دەکەنەوە.

٧.٢. دەبێت بەڵێندار بن کە لە ماوەی نیشتەجێبوونیاندا، دەبنە ئەندامێکی بەرهەمهێنەر و سوودبەخش بۆ کۆمەڵگا.

٧.٣. دەوڵەت، لە ڕێگەی دەزگای تایبەتمەندەوە، چاودێریی پابەندبوونی پەنابەران بەم بەڵێننامانەوە دەکات.

هەشتەم: کوردستان وەک ئەکتەرێکی مرۆیی چالاک

٨.١. کۆماری کوردستان وەک نیشانەی هێز و بەرپرسیارێتیی نێودەوڵەتی، وارگێڕییەکی مرۆیی چالاک پەیڕەو دەکات و یارمەتیی مرۆیی پێشکەش بەو نەتەوە و دەوڵەتە دۆستانە دەکات کە ڕووبەڕووی قەیرانی مرۆیی دەبنەوە.

٨.٢. ئەم یارمەتییانە نابێت ببنە هەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی کوردستان و هاوپەیمانانی.

٨.٣. دەوڵەت هاندەری ڕێکخراوە مرۆییە ناوخۆییەکان دەبێت بۆ بەشداریکردن لە هەوڵە مرۆییە نێودەوڵەتییەکاندا.

نۆیەم: دەزگای نیشتمانیی کاروباری بیانیان

٩.١. بەپێی قانوونی تایبەت، "دەزگای نیشتمانیی کاروباری بیانیان" دادەمەزرێت.

٩.٢. ئەم دەزگایە بەرپرسە لە ڕاییکردنی وارگێڕیی پەنابەریی دەوڵەت، لێکۆڵینەوە لە داخوازکارییەکان و بەڕێوەبردنی کاروباری بیانیان.

٩.٣. ئەم دەزگایە لەژێر چاودێریی ڕاستەوخۆی کاروباری ناوخۆدا کار دەکات.

دەیەم: پرۆسەی قانوونیی داخوازکردنی پەنابەری

١٠.١. هەر کەسێک کە داخوازی مافی پەنابەری دەکات، دەبێت لە خاڵە سنوورییە فەرمییەکان یان ناوەندە دیاریکراوەکان خۆی تۆمار بکات.

١٠.٢. داخوازکارییەکان بە شێوەیەکی تاکەکەسی و لەسەر بنەمای بەڵگەی باوەڕپێکراو لێکۆڵینەوەیان لەگەڵ دەکرێت.

١٠.٣. داخوازکار مافی تانەلێدانی لە بڕیاری دانەدواوە هەیە لە دادگای تایبەتمەنددا.

١٠.٤. لە ماوەی لێکۆڵینەوەدا، داخوازکار لە کەمپە دیاریکراوەکاندا نیشتەجێ دەکرێت و پێداویستییە سەرەتاییەکانی ژیانی بۆ دابین دەکرێت.

یازدەیەم: وارگێڕیی تێکەڵکردن

١١.١. ئەو پەنابەرانەی کە مافی مانەوەیان پێدەدرێت، دەخرێنە ژێر پرۆگرامی "تێکەڵکردنی نیشتمانی"ـیەوە.

١١.٢. ئەم پرۆگرامە بریتییە لە فێرکردنی زمانی کوردی، ئاشناکردن بە قانوون و کولتووری کۆمەڵگا و هاندانیان بۆ تێکەڵبوون لە بازاڕی کاردا.

١١.٣. دەوڵەت ڕێگری لە دروستبوونی ناوچەی داخراوی پەنابەران دەکات کە ببێتە هۆی دابڕانی کۆمەڵایەتی.

دوازدەیەم: هەڵوەشاندنەوەی مافی پەنابەری

١٢.١. مافی پەنابەری لەم بارانەی خوارەوە هەڵدەوەشێنرێتەوە:

ئا. ئەگەر پەنابەر تاوانێکی گەورە لەناو خاکی کوردستاندا ئەنجام بدات.

ب. ئەگەر بسەلمێت کە پەنابەر هەڕەشەیە بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی.

پ. ئەگەر بارودۆخی وڵاتی بنەڕەتیی پەنابەر بە شێوەیەک بگۆڕێت کە مەترسی لەسەر ژیانی نەمێنێت.

ت. ئەگەر پەنابەر بەڵێننامەکانی باسکراو لە بڕگەی حەوتەمی ئەم بەندە پێشێل بکات.

١٢.٢. پرۆسەی هەڵوەشاندنەوە بە بڕیاری دەزگای نیشتمانیی کاروباری بیانیان دەبێت و مافی بەرگریکردنی قانوونیی بۆ پەنابەر دابین دەکرێت.