دیاسپۆرای کورد وەک قووڵایی ستراتیژیی

کۆماری کوردستان لە ڕۆڵی دیاسپۆرای کورد وەک بەشێکی زیندوو و دانەبڕاوی جەستەی نەتەوەی کورد دڵنیایە؛ ئەوان درێژکراوەی ستراتیژیی نیشتمانن لە دەرەوەی سنوورە جوگرافییەکان و وەک قووڵاییەکی ستراتیژیی کۆمار لە هەردوو قۆناغی خەباتی ڕزگاریی و دەوڵەتداریی سەقامگیردا هەژمار دەکرێن. ئەم بەندە چوارچێوەی دەستووری بۆ ڕێکخستنی ئەم پەیوەندییە بنەڕەتییە و بەکارهێنانی تواناکانی دیاسپۆرا لە ڕاژەی بەرژەوەندییە باڵاکانی نەتەوەدا دادەڕێژێت.

یەکەم: پێناسەی دەستووریی دیاسپۆرا وەک بەشێکی دانەبڕاوی نەتەوە

١.١. کوردانی دەرەوەی وڵات، بەبێ گوێدانە شوێنی نیشتەجێبوون یان وڵاتنامەی دووەم، بەشێکی زیندوو و دانەبڕاوی جەستەی نەتەوەی کوردن.

١.٢. ئەم پێناسەیە نەک سۆزداری، بەڵکو پێناسەیەکی قانوونیی-دەستوورییە کە ماف و ئەرکی دوولایەنە لە نێوان دەوڵەت و ئەندامانی دیاسپۆرادا دادەمەزرێنێت.

١.٣. دیاسپۆرا وەک یەدەگێکی ستراتیژیی مرۆیی، زانستی، ئابووری و هزریی نەتەوە هەژمار دەکرێت کە لە کاتی پێویستدا بۆ بەرگریکردن لە نیشتمان دەخرێتەگەڕ.

١.٤. ئەندامانی دیاسپۆرا وەک باڵیۆزی نافەرمیی کولتوور و ناسنامەی کوردی لە جیهاندا کار دەکەن و ناسنامەی کوردبوون لە ڕێگەی خوێن، زمان، کولتوور و پابەندبوونی خۆویستانە بە چارەنووسی هاوبەشی نەتەوەوە دەگوازرێتەوە.

دووەم: ئەرکی دەوڵەت بۆ پاراستن و پشتیوانیکردنی دیاسپۆرا

٢.١. دەوڵەت، لە ڕێگەی دەزگا دیپلۆماسی و کولتوورییەکانیەوە، ئەرکدارە بە پاراستنی مافە بنەڕەتییەکان، شوناسی نەتەوەیی و شکۆی مرۆیی کوردان لە دەرەوەی وڵات.

٢.٢. دەوڵەت کار بۆ دابینکردنی ڕاژەداریی کۆنسوڵخانەیی کارا، یارمەتیی قانوونیی لە کاتی پێویست و ئاسانکاری بۆ کاروباری شارۆمەندانی دەرەوەی وڵات دەکات.

٢.٣. دامەزراندنی قوتابخانە و ناوەندی زمانی کوردی و کولتوور لەو وڵاتانەی کە ژمارەیەکی بەرچاوی کوردی لێیە، ئەرکێکی بنەڕەتیی دەوڵەتە بۆ پاراستنی شوناس لە نێو نەوەی نوێدا.

٢.٤. دابینکردنی سەکۆی دیجیتاڵی بۆ فێرکردنی زمانی کوردی، مێژوو و کولتووری نەتەوە بە شێوەیەکی مۆدێرن بۆ منداڵان و گەنجانی دیاسپۆرا، ئەرکێکی دەوڵەتە.

سێیەم: ڕێکخستنی تواناکان و لۆبیی نەتەوەیی لە قۆناغی دەوڵەتداری

٣.١. دەوڵەت، لە ڕێگەی دامەزراوەی تایبەتمەندەوە، وارگێڕییەکی نیشتمانیی کارا بۆ ڕێکخستن و ئاڕاستەکردنی توانای دیاسپۆرا لە بواری لۆبیی وارگێڕیی پیشەگەرانە دادەڕێژێت، بە ئامانجی:

ئا. بەرگریکردن لە بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی کوردستان لە پایتەختە جیهانییەکاندا.

ب. ناساندنی دۆزی ڕەوای کوردستان وەک دۆزێکی ڕزگاریی لە داگیرکاری، کە پێشێلکاریی بەندی یەکەمی پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکانە.

پ. بەرەنگاربوونەوەی هەموو جۆرە پڕوپاگەندەیەکی دژە-کوردستانیزم.

٣.٢. بنیاتنانی تۆڕی پەیوەندی لەگەڵ ناوەندەکانی بڕیار و میدیا جیهانییەکان، ئەرکێکی ستراتیژیی ئەم وارگێڕییەیە.

چوارەم: بەهێزکردنی ئابووریی نیشتمانی لە ڕێگەی دیاسپۆراوە

٤.١. دەوڵەت وارگێڕییەکی هاندەرانە بۆ ڕاکێشانی وەبەرهێنانی ستراتیژیی دیاسپۆرا بۆ ناوخۆی وڵات دادەڕێژێت و قانوون ئاسانکاریی تایبەت وەک کەمکردنەوەی باج و لابردنی ئاستەنگە بیرۆکراسییەکان دابین دەکات.

٤.٢. میکانیزمێک بۆ گواستنەوەی ئاسانی سەرمایە دادەمەزرێت و "سندووقی وەبەرهێنانی دیاسپۆرا" بۆ کۆکردنەوەی سەرمایە بچووکەکان و وەبەرهێنانیان لە پڕۆژە نیشتمانییەکاندا پێکدەهێنرێت.

٤.٣. دەوڵەت هاندەری دامەزراندنی "ژووری بازرگانیی کوردی-نێودەوڵەتی" دەبێت بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییە ئابوورییەکان.

پێنجەم: گەڕاندنەوەی پسپۆڕان و سوودوەرگرتن لە تواناکان

٥.١. دەوڵەت "پرۆگرامی نیشتمانی بۆ گەڕاندنەوەی پسپۆڕان" دادەڕێژێت، کە ئاسانکاری دەکات بۆ گەڕانەوە و بەکارخستنی ئەو کوردانەی خاوەنی پسپۆڕیی باڵان.

٥.٢. بۆ ئەو پسپۆڕانەی ناتوانن بگەڕێنەوە، دەوڵەت تۆڕی ڕاوێژکاریی ئۆنلاین دادەمەزرێنێت بۆ سوودوەرگرتن لە زانست و ئەزموونیان لە پڕۆژە ستراتیژییەکانی وڵاتدا.

٥.٣. قانوون پرۆسەی یەکسانکردنی بڕوانامە بیانییەکان ئاسان دەکاتەوە بۆ هاندانی گەڕانەوە.

شەشەم: مافی بەشداریی وارگێڕیی کاریگەر

٦.١. قانوون ماف و میکانیزمی بەشداریکردنی دیاسپۆرا لە ژیانی وارگێڕیی وڵاتدا، بەتایبەتی لە پرۆسەی هەڵبژاردنە گشتییەکان و ڕیفراندۆمە نیشتمانییەکاندا، بە شێوەیەکی ڕووەن دیاری دەکات.

٦.٢. بۆ دڵنیابوون لەوەی کە دەنگی دیاسپۆرا کاریگەریی ڕاستەقینەی هەیە، قانوون پەرگاڵی "سپەنگەی تایبەت بە دیاسپۆرا" لە مەکۆی نیشتمانیدا دادەنێت، کە ژمارەکەی بەپێی ڕێژەی دانیشتووانی دیاسپۆرا دیاری دەکرێت.

حەوتەم: پێگەی مێژوویی لە قۆناغی خەباتی ڕزگاریدا

٧.١. لە قۆناغی داگیرکاریدا، دیاسپۆرا وەک "پەرلەمانی تاراوگە"، "دەوڵەتی تاراوگەیی" و "دەنگی نەتەوەی ژێردەستە" کار دەکات. ئەرکی سەرەکیی بریتییە لە گەیاندنی دۆزی ڕەوای کورد بە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و فشارخستنە سەر دەوڵەتان بۆ داننان بە داگیرکراویی کوردستان.

٧.٢. لەم قۆناغەدا، ڕێکخراوەکانی دیاسپۆرا ئەرکی کۆکردنەوەی پشتیوانیی وارگێڕی، دارایی و لۆجستیک بۆ خەباتی نەتەوەیی لە ئەستۆ دەگرن.

٧.٣. دیاسپۆرا بەرپرسە لە بەڵگەمەندکردنی تاوانەکانی جینۆساید و پێشکەشکردنیان بە دادگا نێودەوڵەتییەکان.

هەشتەم: پاراستنی شوناس لە قۆناغی داگیرکاریدا

٨.١. لە کاتێکدا کە داگیرکەر هەوڵی سڕینەوەی شوناسی نەتەوەیی دەدات، دیاسپۆرا دەبێتە کەرەسە بۆ پاراستنی هزری نەتەوەیی، پرۆژەی دەوڵەتخوازی، زمان، کولتوور و مێژووی کوردی.

٨.٢. دامەزراوە کولتوورییەکانی دیاسپۆرا ئەرکی گواستنەوەی ئەم شوناسەیان بۆ نەوەی نوێ لە ئەستۆدایە، بۆ دڵنیابوون لەوەی کە کورد لە تاراوگەشدا بە زیندوویی دەمێنێتەوە.

نۆیەم: جیاکردنەوەی ئەرکەکان: لۆبی و دیپلۆماسیی فەرمی

٩.١. لە دوای دامەزراندنی دەوڵەت، ئەرکی "دیپلۆماسیی فەرمی" تەنیا لە ئەستۆی دەزگا فەرمییەکانی دەوڵەتە.

٩.٢. لۆبیی دیاسپۆرا وەک هێزێکی پاڵپشتی نافەرمی کار دەکات و نابێت تێکەڵ بە کاری دیپلۆماسیی فەرمی ببێت، بۆ ئەوەی یەکگرتوویی لە پەیامی دەوڵەتدا بپارێزرێت.

دەیەم: بەرپرسیارێتیی دوولایەنە و وەفاداری بۆ دەستوور

١٠.١. لە بەرامبەر پاراستن و پشتیوانیی دەوڵەت، ئەندامانی دیاسپۆرا بەرپرسیارێتیی ڕەوشتی و نیشتمانییان لە ئەستۆدایە بۆ پابەندبوون بەم دەستوورە و پاراستنی ناوبانگی کۆماری کوردستان.

١٠.٢. هەر کردەوەیەک لەلایەن هەر ئەندامێکی دیاسپۆراوە کە زیانێکی ستراتیژی بە بەرژەوەندییە باڵاکانی نیشتمان بگەیەنێت، بەپێی قانوون ڕووبەڕووی لێپرسینەوە دەبێتەوە.

یازدەیەم: ڕێگریکردن لە دەستێوەردانی دەرەکی

١١.١. دەوڵەت ڕێگە نادات هیچ دەوڵەتێکی بیانی دیاسپۆرای کورد وەک ئامرازێک بۆ دەستێوەردان لە کاروباری ناوخۆی کوردستاندا بەکاربهێنێت.

١١.٢. هەر ڕێکخراوێکی دیاسپۆرا کە پشتیوانیی دارایی یان وارگێڕی لە دەوڵەتێکی بیانیی دوژمنکار وەربگرێت وەک ڕێکخراوێکی ناقانوونیی هەژمار دەکرێت.

١١.٣. دەوڵەت مافی لێسەندنەوەی شارۆمەندیی هەیە لەو ئەندامانەی دیاسپۆرا کە بە بەڵگەوە کارکردنیان بۆ بەرژەوەندیی دەوڵەتانی دوژمن بسەلمێنرێت.

دوازدەیەم: چوارچێوەی قانوونیی تایبەتمەند

١٢.١. مەکۆی نیشتمانی، بەپێی قانوونی تایبەت، وردەکاریی ماف و ئەرکەکانی دیاسپۆرا، میکانیزمی بەشداریکردنیان و شێوازی پشتیوانیکردنی دەوڵەت دیاری دەکات.

١٢.٢. ئەم قانوونە "دەستەی باڵای کاروباری دیاسپۆرا" دادەمەزرێنێت، کە دامەزراوەیەکی دەوڵەتی سەربەخۆیە و بەرپرسە لە ڕاییکردنی ئەم بەندەی دەستوور.