پڕۆسەی قانووندانان و ڕۆڵی مەکۆی ژیران

پڕۆسەی داڕشتن و پەسەندکردنی قانوون لە کۆماری کوردستاندا پڕۆسەیەکی بنەڕەتیی دەستوورییە و بە هاوکاری و بەشداریکردنی هەردوو ژووری دەسەڵاتی قانووندانان، مەکۆی نیشتمانی و مەکۆی ژیران، بەڕێوە دەچێت. ئەم پڕۆسەیە بۆ دڵنیابوون لە ژیرمەندی، تۆکمەیی و گونجانی قانوونەکان لەگەڵ بنەماکانی دەستوور و بەرژەوەندییە باڵاکانی نیشتمان داندراوە. ڕۆڵی مەکۆی ژیران لەم پڕۆسەیەدا ژینەکییە و تەواوکەری ڕۆڵی مەکۆی نیشتمانییە.

یه‌كه‌م: پێشنیارکردنی پڕۆژەقانوون

١.١. مافی پێشنیارکردنی پڕۆژەقانوون بۆ گشت بوارەکان هەیە، بەپێی ئەو ڕێکارانەی کە قانوون دیاری کردووە، لەلایەن:

ئا. دەسەڵاتی ڕایەدار بە پێشنیار و پەسەندکردنی سەرکۆمار

ب. ژمارەیەک لە ئەندامانی مەکۆی نیشتمانی بەپێی ڕێسا ناوخۆییەکانی مەکۆی نیشتمانی

پ. ژمارەیەک لە ئەندامانی مەکۆی ژیران بەپێی ڕێسا ناوخۆییەکانی مەکۆی ژیران

ت. لە ڕێگەی دەستپێشخەریی قانووندانانی شارۆمەندانی کوردستانەوە، کە بەپێی مەرج و ژمارەی دیاریکراوی واژۆ بە قانوونی تایبەت ڕێکدەخرێت و لە ڕێگەی ئەندامانی مەکۆی نیشتمانی یان ئەندامانی مەکۆی ژیرانەوە پێشکەش دەکرێت

دوویه‌م: پڕۆسەی پەسەندکردن لە مەکۆی نیشتمانی

٢.١. پڕۆسەی پەسەندکردنی قانوون لە مەکۆی نیشتمانی بەم شێوەیە دەبێت:

ئا. سەرەتا پڕۆژەقانوونەکان (جگە لەوانەی لە مەکۆی ژیرانەوە دێن) لە مەکۆی نیشتمانیدا پێشکەش دەکرێن و لە لیژنە پسپۆڕییەکاندا وردبینیی و گفتوگۆی سەرەتاییان لەسەر دەکرێت

ب. پاش وردبینیی لیژنە، پڕۆژەقانوونەکە بۆ خوێندنەوە و گفتوگۆ و هەموارکردنەوە، دەخرێتە بەر دەنگی گشتیی مەکۆی نیشتمانی

پ. دوای پەسەندکردن بە زۆرینەی دەنگی ئەندامانی ئامادەبوو لە مەکۆی نیشتمانیدا (مەگەر دەستوور زۆرینەیەکی دیکەی دیاری کردبێت)، پڕۆژە قانوونەکە دەگوازرێتەوە بۆ مەکۆی ژیران

سێیه‌م: پڕۆسەی پێداچوونەوە و پەسەندکردن لە مەکۆی ژیران

٣.١. پڕۆسەی پێداچوونەوە و پەسەندکردن لە مەکۆی ژیران بەم شێوەیە دەبێت:

ئا. پڕۆژەقانوونەکانی پەسەندکراوی مەکۆی نیشتمانی دەگەنە مەکۆی ژیران و لە لیژنە پسپۆڕییەکانی مەکۆی ژیران و دواتر لە دانیشتنی گشتیدا گفتوگۆی قووڵ و پێداچوونەوەیان لەسەر دەکرێت (بەپێی بەندی ١٧)

ب. مەکۆی ژیران مافی هەموارکردنەوەی پڕۆژەقانوونەکە یان دانەدواوەی هەیە

پ. ئەگەر مەکۆی ژیران پڕۆژەقانوونەکەی بە بێ گۆڕانکاری پەسەند کرد یان لە ماوەیەکی دیاریکراودا وەڵامی نەدایەوە، ئەوا بە پەسەندکراو هەژمار دەکرێت و بۆ سەرکۆمار دەگوازرێتەوە

ت. ئەگەر مەکۆی ژیران هەموارکاریی لەسەر پڕۆژەقانوونەکە پێشنیار کرد یان دایە دواوە، ئەوا دەگەڕێندرێتەوە بۆ مەکۆی نیشتمانی

چواره‌م: یەکلاکردنەوەی ناکۆکیی نێوان مەکۆی نیشتمانی و مەکۆی ژیران

٤.١. لە دۆخی ناکۆکی نێوان مەکۆی نیشتمانی و مەکۆی ژیران:

ئا. لە دۆخی گەڕاندنەوەی پڕۆژەقانوونەکە لەلایەن مەکۆی ژیرانەوە، مەکۆی نیشتمانی دەتوانێت پێداچوونەوەی بە هەموارکارییە پێشنیارکراوەکانی مەکۆی ژیران بکات

ب. مەکۆی نیشتمانی مافی بڕیاردانی کۆتایی هەیە لەسەر پڕۆژەقانوونەکە دوای تاوتوێکردنی تێبینییەکانی مەکۆی ژیران

٤.٢. قانوون میکانیزم و زۆرینەی پێویست بۆ یەکلاکردنەوەی ناکۆکییەکە دیاری دەکات:

ئا. لە لیژنەی هاوبەش یان بە دەنگدانی مەکۆی نیشتمانی بە زۆرینەیەکی دیاریکراو (وەک زۆرینەی ڕەها یان زۆرینەی تایبەت وەک دوو لەسەر سێ)

ب. بە لەبەرچاوگرتنی گرنگیی پڕۆژەقانوونەکە و پێویستیی دابینکردنی ژیرمەندیی قانووندانان (پەیوەست بە بەندی ١٧ و بەندی ١٨)

پێنجه‌م: دەسەڵاتی سەرکۆمار لە پەسەندکردن و ڕاگەیاندنی قانوونەکان و مافی ڤیتۆ

٥.١. پڕۆسەی پەسەندکردن و ڕاگەیاندنی قانوون لەلایەن سەرکۆمارەوە:

ئا. پاش پەسەندکردنی پڕۆژەقانوونەکە لە هەردوو کۆڕەکەدا یان یەکلاکردنەوەی ناکۆکیی لە نێوانیاندا بەپێی قانوون، پڕۆژەقانوونەکە بۆ سەرکۆمار دەگوازرێتەوە

ب. سەرکۆمار مافی پەسەندکردن (واژۆکردن) و ڕاگەیاندنی قانوونەکەی لە ماوەیەکی دیاریکراودا هەیە

پ. قانوون دوای ڕاگەیاندنی لە ڕۆژنامەی فەرمی دەچێتە بواری ڕاییکردنەوە

٥.٢. مافی ڤیتۆی سەرکۆمار:

ئا. سەرکۆمار مافی ڤیتۆی قانووندانانی هەیە و دەتوانێت پڕۆژەقانوونەکانی پەسەندکراو بۆ مەکۆی نیشتمانی بۆ پێداچوونەوەی دووبارە، بە ڕوونکردنەوە بگەڕێنێتەوە

ب. مەکۆی نیشتمانی مافی تێپەڕاندنی ڤیتۆی سەرکۆماری بە زۆرینەیەکی تایبەت (کە قانوون دیاری دەکات و نابێت لە زۆرینەی ڕەها کەمتر بێت و دەکرێت دوو لەسەر سێ بێت) لە دانیشتنێکی گشتی و دوای تاوتوێکردنی هۆکارەکانی ڤیتۆکەی سەرکۆمار هەیە (پەیوەست بە بەندی ١٠ و بەندی ١٨)

پ. ئەگەر مەکۆی نیشتمانی ڤیتۆکەی سەرکۆماری تێپەڕاند بە زۆرینەی پێویست، ئەوا قانوونەکە بە پەسەندکراو دادەنرێت و سەرکۆمار بە ڕاگەیاندنی پابەندە

ت. سەرکۆمار مافی دانەدواوەی قانوونێکی نییە تەنیا لەبەر هۆکاری وارگێڕی کە پەیوەست نەبێت بە بنەماکانی دەستوور یان ئاسایشی نەتەوەیی و بەرژەوەندییە باڵاکانی نیشتمانەوە

ج. دەکرێت سەرکۆمار داخواز لە دادگای باڵا بکات سەبارەت بە دەستووریبوونی قانوونێک پێداچوونەوە بکات (پەیوەست بە بەندی ٢٨)

شه‌شه‌م: قانوون تایبەتەکان و زۆرینەی تایبەت

٦.١. هەندێک جۆری قانوون دەکرێت پێویستیان بە پڕۆسەیەکی قانووندانان و زۆرینەیەکی تایبەت هەبێت، وەک:

ئا. قانوونەکانی پەیوەست بە ماف و ئازادییە بنەڕەتییەکان

ب. قانوونەکانی پەیوەست بە هەڵبژاردنەکان

پ. قانوونەکانی پەیوەست بە پێکهاتەی دەسەڵاتەکان

ت. قانوونەکانی پەیوەست بە پرسە نەتەوەییە گرنگەکان

٦.٢. دەستوور و قانوون وردەکارییەکانی پڕۆسەی قانووندانان و زۆرینەی پێویست بۆ پەسەندکردنی ئەم جۆرە قانوون تایبەتانە دیاری دەکات.