گۆڤاری دەستووری
مەکۆی نووسینی ئاکادیمی بۆ لێکدانەوەی دەستووری کۆماری کوردستان، دەوڵەتداریی مۆدێرن و سەروەریی نەتەوەی کورد.
وتاری دیارئەم وتارە ڕۆڵی دادگای باڵای کۆماری کوردستان لە پاراستنی دەستوور و سەروەریی قانوون شیدەکاتەوە. بەندەکانی ٢٦ تا ٣٠ دادوەری بە دەسەڵاتێکی سەربەخۆ، دادگای باڵا بە پارێزەری دەستوور و پڕۆسەی دادگاییکردن بە قەڵغانی شکۆ و مافەکانی تاک پێناسە دەکەن. وتارەکە دەڵێت سەربەخۆیی دادوەری پارێزبەندیی پیشەیی بۆ دادوەر نییە، بەڵکو مافی شارۆمەند و میکانیزمی ڕێگرتن لە گۆڕینی مانداتی گشتی بۆ دەسەڵاتی تاکەکەسییە.
سەربەخۆیی دادوەری بە مانای بێلێپرسینەوەیی نییە. بەندەکانی ٣٠ تا ٣٣ی دەستووری کۆماری کوردستان پڕۆسەی دادگاییکردن، دەزگای داخوازکاریی گشتی، ڕێکاری لێپرسینەوەی دادوەران و سەربەخۆیی بودجەیی بە یەک پەرگاڵ دەبەستنەوە. ئەم وتارە پیشان دەدات کە دادپەروەریی ڕاستەقینە لە سێ گەرەنتی پێکدێت: دادوەری بێلایەن، داخوازکاریی پابەند بە ڕاستی و پڕۆسەی لێپرسینەوەی پارێزراو لە تۆڵەی سیاسی.
دەستووری کۆماری کوردستان قانووندانان بە یەک دەزگای زۆرینەیی نادات؛ مەکۆی نیشتمانی و مەکۆی ژیران دەخاتە ناو پەرگاڵێکی هاوبەش. ئەم وتارە نیشان دەدات کە مەکۆی یەکەم نوێنەرایەتیی ڕاستەوخۆی شارۆمەندان دەکات و مەکۆی دووەم کات، شارەزایی، دیدی درێژخایەن و پاراستنی گەوهەری دەستوور زیاد دەکات. پەرگاڵەکە بۆ دروستکردنی دووبارەکاری نییە؛ بۆ کەمکردنەوەی هەڵەی قانووندانان، بەرگری لە مافەکان و پێدانی ڕەوایەتیی فراوانتر بە بڕیارە نیشتمانییەکانە.
هاووڵاتیبوون لە دەستووری کۆماری کوردستان تەنیا تۆماری ناسنامە نییە؛ پەیوەندییەکی دەستووریی دوولایەنەیە. کۆمار ماف، کەرامەت و یەکسانی دەپارێزێت و هاووڵاتی لە بەرامبەر وڵات، قانوون و بەرژەوەندیی گشتی ئەرک وەردەگرێت. ئەم وتارە پێوەری هاوسەنگی بۆ سنووردارکردنی مافەکان دادەڕێژێت و نیشان دەدات کە هیچ سنووردارکردنێک بە ناوی ئاسایش یان گشتدان ڕەوا نابێت، مەگەر قانوونی، پێویست، گونجاو و کەمترین زیانبەخش بێت.
هەواڵگری پێویستی بە نهێنی هەیە، بەڵام نهێنیی بێ سنوور دەکرێت ببێتە پەردەی دەستدرێژی. ئەم وتارە پەرگاڵێکی قانوونی بۆ کۆکردنەوەی زانیاری، چاودێریی پەیوەندی، کردارە سایبەرییەکان و پاراستنی ژێرخان دادەڕێژێت. بنەماکە ئەوەیە کە هەر دەسەڵاتێکی نهێنی دەبێت مانداتی ڕوون، پێوەری پێویستی، مۆڵەتی سەربەخۆ، تۆماری کردار و چاودێریی دوای جێبەجێکردنی هەبێت.
دەستوور شایستەسالاری و پاکڕەوشتی بە ئامانجی ئەخلاقی تەنیا ناهێڵێتەوە؛ دەیانکاتە بنەمای بەڕێوەبردنی دەوڵەت. ئەم وتارە زنجیرەیەکی جێبەجێکردن دادەڕێژێت کە لە دامەزراندنی کارمەند دەست پێدەکات، بە ڕاگەیاندنی سامان و کڕینی گشتی تێدەپەڕێت و بە حسابرسی، پاراستنی ئاگادارکەرەوە و سزا تەواو دەبێت. گەندەڵی تەنیا تاوانی تاک نییە؛ هەڵەی دیزاینە کە دەرفەت، نهێنی و بێ سزایی پێکەوە کۆدەکاتەوە.