Banka Navendî ya Kurdistanê û Aboriya Bihêz

Ev gotar bi piştgirîya Bendên 109, 132 û 137 ên Destûra Komara Kurdistanê hatiye amadekirin. Benda 137 Aramiya Pereyê Niştimanî, Hêza Kirînê ya Şaromendan, Kontrolkirina Enflasyonê, Serxwebûna Sazî, Qedexeya Darayîkirina Kêmasiya Budceyê bi Çapkirina Pereyê Bê Piştgirî, Rêveberiya Yedeka Niştimanî û Raportdanê dixe nav Erkên Banka Navendî. Benda 132 jî Bankê bi Stratejîya Piralîkirina Aboriyê û Ewlehiya Neteweyî ve girê dide.

Pirsa Lêkolînê û Hîpotez

Dema ku behsa Banka Navendî tê kirin, gelek caran Guftûgo li dora Çapkirina Pereyan, Nirxê Faîzê û Bankên Bazirganî dizivire. Ev Xwendin tenê beşek ji Rûyê Saziyê dibîne. Di Pêkhateya Destûrî ya Komara Kurdistanê de, Banka Navendî Saziyeke Teknîkî ya Asayî nîne; belkî Mertaleke Destûrî ye ji bo Parastina Bihayê Kedê ya Şaromend, Serxwebûna Biryardana Aborî û Kapasîteya Komarê ji bo Xweparastinê li hember Qeyranan.

Pirsa Bingehîn a vê gotarê ev e: Banka Navendî ya Kurdistanê bi kîjan Mekanîzmayan Aboriyeke Bihêz misoger dike, bêyî ku bibe Cihgirê Berhemanînê, Kerta Taybet an Stratejîya Geşeyê?

Hîpotez du beş hene. Yekem, Bank bi tena xwe nikare Aboriyeke Bihêz ava bike; ji ber ku Geşe pêdivî bi Berhemanîn, Zanist, Binesazî, Çandinî, Pîşesazî, Bazirganî û Sermayeya Mirovî heye. Duyem, tu Aboriyeke Bihêz nikare bê Pereyeke Bawerbar, Nirxên Aram, Yedekên Parastî, Pergaleke Bankî ya Aram û Sînoreke Zexm li ser Darayîkirina Kêmasiya Budceyê bi Çapkirina Pereyan bidome. Bi vê wateyê, Bank ne Motora Aboriyê ye; lê Binesaziya Parastina Motorê ye.

Bingeha Rasterast a Destûrî

Benda 137 Banka Navendî ya Kurdistanê wek Desthilata Herî Bilind a Pereyî û Darayî ya Dewletê û Saziyeke Destûrî ya Serbixwe damezrîne. Nivîs bi eşkereyî Bankê wek Parêzvana Yekem a Aramiya Pereyê Niştimanî û Hêza Kirînê ya Şaromendan nas dike. Herwiha Armanca Bingehîn a Bankê di Parastina Bihayê Pereyê Niştimanî, Kontrolkirina Enflasyonê û Dabînkirina Jîngeheke Darayî ya Aram ji bo Geşeya Aborî ya Dirêjdem de dibîne.

Destûr ji vê pê ve diçe. Ji bo Parastina van Armancan, Destwerdana Desthilata Rayedar û Desthilata Qanûndaneriyê di Biryarên Teknîkî û Pereyî de qedexe dike. Bank divê Ferman an Rêberî ji Kabîneyê, Partiyên Wargerî an Aliyekî Derveyî wernegire. Di heman demê de, Deyndana Rasterast ji Desthilata Rayedar re û Darayîkirina Kêmasiya Budceyê bi Çapkirina Pereyê Bê Piştgirî bi tundî tê qedexekirin.

Herwiha Rêveberiya Yedeka Niştimanî ya Zêr, Pereyên Biyanî û Sermayeyên Stratejîk ên din dide Bankê. Bank pabend e bi Raportên Mehane û Salane, û Parêzgarê Bankê divê salê du caran li ber Mekoya Niştimanî Wargerîya Pereyî rave bike û Bersiva Pirsan bide.

Ev hükm bi hev re Peymaneke Sazî ava dikin: Serxwebûn ji bo Biryara Teknîkî, Sînor ji bo Bikaranîna Pereyê Niştimanî, Parastin ji bo Yedeka Neteweyî û Bersivdarî ji bo Bikaranîna Desthilatê.

Bank Aboriyê Ava Nake, Lê Bingeha Wê Diparêze

Yek ji Têgihiştinên Neqis ew e ku ji Banka Navendî Çavbirêtiya Afirandina Rasterast a Geşe, Kar û Berhemanînê bê kirin. Bank ne Çandgeh ava dike, ne Fabrîka Rêve dibe û ne Cihê Kerta Taybet digire. Ew tiştê ku Bank dikare bike, Parastina Jîngehekê ye ku Xwedîkar, Karker, Cotkar, Veberhêner û Şaromend dikarin tê de Biryarên Dirêjdem bidin.

Dema ku Bihayê Pereyê Niştimanî berdewam diguhere, tu Girêbesteke Dirêjdem Bawerbar namîne. Dema ku Enflasyon bê Kontrol e, Pûte Wateya xwe ji dest dide. Dema ku Pergala Bankî di bin Metirsiyê de ye, Qerz ji Amûreke Veberhênanê vediguhere Çavkaniyeke Qeyranê. Dema ku Desthilata Rayedar dikare ji bo Dagirtina Kêmasiya Budceyê Pereyan çap bike, Nirxê Mesrefên Îro li ser Moçe, Pûte û Dahata Siberoja Şaromendan tê dabeşkirin.

Li ser vê bingehê, Bank Geşeyê bi Fermanê ava nake; belkî pêşî li wê yekê digire ku Bêsînorbûna Darayî û Biryarên Kurtedem Bingehên Geşeyê wêran bikin.

Pereyê Niştimanî û Parastina Bihayê Kedê

Pere ne tenê Parçeyeke Kaxezê an Hejmarek di Hesabeke Bankî de ye. Pere Pîvana Hevpar a Bihayê Kar, Dem, Berhem û Baweriya Civakî ye. Dema ku Şaromend Moçe an Dahat werdigire, bi wê Baweriyê wê diparêze ku ew Biha di Maweyeke Guncaw de Hêza Kirînê ji dest nade.

Benda 137 ji ber vê Têkiliyê Hêza Kirînê ya Şaromendan dixe nav Armanca Destûrî ya Bankê. Ev Têgîn girîng e; ji ber ku Erka Bankê ji Asta Bazara Darayî derbasî Jiyana Rojane ya Şaromend dike. Dema ku Enflasyon bilind û bê aram e, tenê Tabloyên Amarî naguhere; Nirxê Xwarin, Niştecihbûn, Derman, Hatûçûn û Perwerdeyê diguhere.

Ji aliyê Şîrovekirina Destûrî ve, Parastina Hêza Kirînê aliyekî Dadperweriya Civakî heye. Ew kesên ku Samana wan di Şêwaza Moçe, Pere an Pûteyê de ye, ji Xwediyên Samana Mezin zûtir Ziyana Enflasyonê dibînin. Ji ber vê yekê, Aramiya Nirxan ne tenê Armanceke Teknîkî ye; Parastina Bihayê Kedê ya wan Şaromendan e ku nikarin xwe bi hêsanî li hember Daxistina Bihayê Pereyê Niştimanî biparêzin.

Enflasyon wek Bacê Veşartî

Bac bi Qanûnê tê diyarkirin, di Budceyê de xuya dike û di bin Çavdêriya Desthilata Qanûndaneriyê de ye. Lê dema ku Kêmasiya Budceyê bi Çapkirina Pereyan tê dagirtin, Desthilat bêyî Qanûna Bacê Hêza Kirînê ji Şaromendan distîne. Ji ber vê yekê, Darayîkirina Kêmasiyê bi Çapkirina Pereyan dikare wek Cureyekî Bacê Veşartî bê xwendin.

Destûr bi Qedexekirina vê Kirdeyê tenê pêşî li Enflasyonê nagire; belkî pêşî li derbaskirina Desthilata Rayedar ji Pêvajoya Qanûnî ya Budce, Bac û Lêpirsînê digire. Heke Kabîne bikare bê sînor ji Bankê Darayî wergire, êdî pêdivî bi Rûbirûbûna bi Kêmbûna Dahatê, Mesrefên Nepêwîst an Biryarên Çewt ên Budceyê namîne.

Bi vê wateyê, Qedexeya Darayîkirina Kêmasiyê Qedexeya Veşartina Nirxê Biryarên Wargerî ye. Desthilata Rayedar divê Mesrefên xwe bi Dahata Qanûnî, Qerzeke Zelal û Budceyeke Pejirandî Darayî bike; ne bi Lawazkirina Pereyê Niştimanî.

Serxwebûna Sazî û Şikandina Çerxa Biryarên Kurtedem

Biryarên Wargerî gelek caran di bin Bandora Dema Hilbijartinê, Zexta Civakî, Pêdiviyên Bilez û Pêşbirka Partî de ne. Lê Bandora Wargerîya Pereyî di Maweyeke Dirêjtir de xuya dibe. Firehkirina Bêpîvan a Pereyan dikare di destpêkê de Mesrefkirinê zêde bike, lê paşê Enflasyon, Kêmbûna Bihayê Pereyê Niştimanî û Ji Destdana Baweriyê ji wê derkevin.

Serxwebûna Bankê Mekanîzmek e ji bo Cudakirina Dîtina Dirêjdem a Pereyê Niştimanî ji Xwesteka Kurtedem a Desthilatê. Dema ku Bank nikare Ferman ji Kabîneyê an Partiyên Wargerî wergire, Biryara Pereyî divê bi Dane, Nirxandina Metirsiyê, Pêşbîniya Enflasyonê û Armanca Aramiyê bê pîvandin.

Lê Serxwebûn nayê wê wateyê ku Bank ji Destûr, Qanûn an Çavdêriya Giştî Serbixwe be. Bank ji Desthilata Wargerî ya Demkî Serbixwe ye, ne ji Peymana Destûrî. Destûr Armancên wê diyar kiriye, Amûrên wê bi Qanûnê tên rêkxistin û Karayiya wê divê bi Raportdan û Lêpirsînê bê nirxandin.

Serxwebûn, Ne Bêbersivdarî

Saziyeke Serbixwe ku Sedemên Biryarên xwe eşkere neke, Dane belav neke û li ber Nûnerên Şaromendan Bersivê nede, di Metirsiya Guhertinê bo Desthilateke Girtî de ye. Ji ber vê yekê, Benda 137 Serxwebûnê bi Zelalî û Raportdanê hevseng dike.

Raportên Mehane û Salane divê ne tenê Komeke Hejmarên Teknîkî bin. Pêdivî ye Sedemên Biryarê, Pêşbîniya Enflasyonê, Nirxandina Metirsiyê, Guhertinên Yedekê, Rewşa Pereyî û Bandora Wargerîya Pereyî bi Zimaneke Zelal bêne ravekirin. Civîna Parêzgarê Bankê li ber Mekoya Niştimanî divê Qada Lêpirsîneke Bingehdar be, ne Rêûresmeke Fermî.

Li vir du Cureyên Bersivdariyê ji hev cuda dibin. Bersivdariya Yekem Bersivdan li ser Armanc û Encam e: gelo Bank Hêza Kirînê û Aramiya Pereyê Niştimanî parastiye? Bersivdariya Duyem Bersivdan li ser Paqijrewştî û Karayiya Bikaranîna Samana Giştî ye: gelo Yedek bi Pîvanên Xweparêz û Jîrane hatiye Rêvebirin? Her du pêwîst in, lê Çavdêriya Mekoyê divê nebe Ferman li ser Biryara Teknîkî.

Yedeka Niştimanî û Mafê Biryardana Pêşerojê

Yedeka Zêr û Pereyên Biyanî ne tenê Samana Darayî ye; ew Kapasîteya Xweparastina Komarê di dema Qeyranê de ye. Welatek ku Yedeka Pêwîst nîne, di dema Daxistina Dahatê, Qutbûna Bazirganî, Qeyrana Navdewletî an Gefa Darayî ya Derveyî de zûtir neçar dibe Şertên Aliyên Derveyî bipejirîne.

Rêveberiya Yedekê pêdivî bi Hevsengiya di navbera sê Armancan de heye: Parastina Sermayeyê, Hebûna Pereyê Bilez û Bidestxistina Qezenceke Guncaw. Heke hemû Yedek li pey Qezenca Bilind here, Metirsiya Ji Destdanê zêde dibe. Heke hemû Yedek di Şêwaza Samana Bêdahat de bimîne, Nirxê Derfeta Ji Destçûyî zêde dibe. Têgîna Destûrî ya “Xweparêz û Jîrane” pêdivî bi Wargerîyeke Hûrgulî ya Rêveberiya Metirsiyê heye.

Ji aliyê Şîrovekirina Destûrî ve, Yedeka Niştimanî Pûteya Kabîneyeke Diyarkirî nîne; Pêşspartina Navnifşî ye. Ji ber vê yekê, divê ne ji bo Çareserkirina Mesrefên Rojane, Bernameyên Wargerî yên Demkî an Projeyên Bê Nirxandin bê bikaranîn. Her Kêmkirineke Mezin a Yedekê Kapasîteya Biryardana Nifşên Pêşerojê sînordar dike û divê Sedemeke Zelal û Pîvaneke Qanûnî ya Zexm hebe.

Pergala Bankî û Gihandina Biryara Pereyî

Banka Navendî dikare Biryareke Rast bide, lê heke Pergala Bankî Nexweş be, ew Biryar nagihîje Aboriya Rastîn. Bankên Bazirganî, Pergala Dayîna Pereyan, Bazara Qerzê û Saziyên Darayî ew Rêrew in ku Biryara Pereyî bi Nirxê Qerzê, Pereyê Berdest û Veberhênanê digihînin.

Heke Bank tijî Qerzên Nexweş bin, Xwedîtiya wan nezelal be an Qerzdan li ser Têkiliyên Partî bê avakirin, Guhertina Nirxê Faîzê tenê Hejmarek di Raportê de dimîne. Ji ber vê yekê, Aramiya Pereyî ji Aramiya Darayî nayê cudakirin. Parastina Pergala Bankî pêdivî bi Pîvanên Sermayeyê, Rêveberiya Pereyê Berdest, Xwedîtiya Zelal, Sînorkirina Metirsiyên Mezin û Mekanîzmaya Çareserkirina Bankên Nasêqamgir heye.

Ev gotar bi awayekî Rasterast Hemû van Desthilatan nade Banka Navendî, heya ku Qanûn bi Zelalî wan diyar neke. Lê ji aliyê Şîrovekirina Sazî ve, Armanca Aramiya Darayî pêdivî bi Dabeşkirina Zelal a Berpirsiyariyan di navbera Banka Navendî û Saziyên Çavdêr de heye, da ku tu Qadeke Bêxwedî di Pergala Bankî de çênebe.

Bawerî û Dirêjkirina Dîtina Biryardanê

Aboriyeke Bihêz tenê bi Hejmara Berhemanînê nayê pîvandin; bi Kapasîteya Saziyan ji bo Afirandina Baweriyê jî tê pîvandin. Veberhênerek wê demê Projeyeke Dehsalî dest pê dike ku bawer bike Pere bi Fermana Partiyekê lawaz nabe, Yedek bi awayekî Veşartî wenda nabe û Nirxê Qerzê bi Biryareke Nișka ve hilnaweşe.

Banka Navendî ya Bawerbar Dîtina Biryardanê dirêj dike. Malbat dikare Pûte bike, Kompanî dikare Plana Veberhênanê saz bike û Bank dikare Qerza Dirêjdem bide. Berevajî vê, Banka Navendî ya ku Biryarên wê nehatine pêşbînîkirin an di bin Zexta Wargerî de ne, Kes û Saziyan neçar dike Biryarên xwe Kurtedem bikin.

Bi vê wateyê, Aramiya Bankê ne tenê Aramiya Nirxan e; Aramiya Dema Aborî ye. Bank rê dide ku Îro û Siberoja Aborî bi Girêbesteke Bawerbar bi hev ve bên girêdan.

Hevahengî bi Kora Bilind a Aboriya Niştimanî re

Benda 132 Kora Bilind a Aboriya Niştimanî bi Erka Darêtina Stratejîya Piralîkirina Aboriyê û Hevahengkirina Wargerîyên Aborî, Darayî û Bazirganî damezrîne. Beşdariya Parêzgarê Banka Navendî di Pêkhateya Korê de nîşan dide ku Serxwebûna Bankê nayê wê wateyê ku ew ji Stratejîya Niştimanî veqetiya be.

Li vir Cudahiyeke Bingehîn heye: Kor dikare Arasteya Giştî ya Geşeyê, Kertên Pêşeng û Armanca Piralîkirina Aboriyê diyar bike, lê divê Fermana Pereyî nede Bankê ku ji bo Darayîkirina Kerteke Diyarkirî Pereyan fireh bike an Nirxê Faîzê ji bo Armanceke Wargerî biguhere. Bank jî divê bi navê Serxwebûnê xwe ji Agahdarkirina Korê derbarê Metirsiya Enflasyon, Qerz, Pereyê Berdest û Yedekê venedize.

Hevahengiya Rast tê wê wateyê ku Agahî bê guhastin, Pêşbînî bên yekxistin û Bandora Biryarên cuda bê naskirin; ne ku Mandat bên têkelkirin. Kor Stratejîya Berhemanîn û Piralîkirinê datîne, Bank Aramiya Pereyî diparêze û Desthilata Rayedar Budce û Mesrefên Giştî rêve dibe. Yekparetî di Armancê de pêwîst e, lê Cudahiya Desthilat û Bersivdariyê divê bê parastin.

Sînorê Rola Bankê di Aboriya Pirbingehî de

Aboriya Niştimanî ya Bihêz divê ne tenê xwe bi Samaneke Xwezayî, Dahata Kerteke Tenê an Çavkaniyeke Derveyî ve girê bide. Aboriya Pirbingehî pêdivî bi Çandinî, Pîşesazî, Enerjî, Bazirganî, Xizmet, Teknolojî, Aboriya Dîjîtal û Kerta Taybet a Berhemdar heye.

Banka Navendî dikare bi Aramiya Pereyê Niştimanî û Pergala Darayî Piştgiriyê bide vê Veguhastinê, lê divê nebe Saziya Dabeşkirina Qerzê li gorî Xwesteka Wargerî. Dema ku Bank an Desthilata Rayedar Qerz bi Fermanê ji Kertek an Kompaniyeke Diyarkirî re rêberî dikin, Metirsiya Gendelî, Xizmparêzî û Hilbijartina Projeyên Çewt zêde dibe.

Piştgiriya Rast ji Geşeyê ew e ku Bank Jîngeheke Aram, Pergala Dayîna Pereyan a Karayî, Qanûnên Zelal û Pereyê Berdest ê Guncaw dabîn bike; paşê Saziyên Geşepêder û Kerta Taybet li gorî Pîvanên Qanûnî û Aborî Sermayeyê ber bi Kertên Pêşeng ve bibin.

Du Metirsî: Pereyê Zêde Erzan û Pereyê Zêde Biha

Wargerîya Pereyî her tim di navbera Metirsiyên cuda de dixebite. Firehkirina Zêde ya Pereyan dikare Enflasyon, Derketina Sermayeyê û Daxistina Bihayê Pereyê Niştimanî biafirîne. Berevajî vê, Zexmkirina Zêde û Dirêjdem a Wargerîya Pereyî dikare Qerzê Biha bike, Veberhênanê kêm bike û Projeyên Berhemdar bixe bin Zextê.

Ji ber vê yekê, Karayiya Bankê tenê bi wê yekê nayê pîvandin ku Enflasyonê çiqas kêm kiriye. Divê bê nirxandin ku ev Armanc bi çi Nirxekê hatiye bidestxistin û gelo Pergala Darayî û Aboriya Rastîn Kapasîteya Hilgirtina wê Biryarê hebû an na.

Benda 137 Armanca Aramiya Pereyê Niştimanî bi Geşeya Dirêjdem ve girê dide. Ji aliyê Şîrovekirina Destûrî ve, ev pêdivî bi Wargerîyeke Hevseng heye: Parastina Bihayê Pereyê Niştimanî Armanca Bingehîn e, lê Amûr divê bi awayekî bên bikaranîn ku Ziyana Nepêwîst negihînin Bingehên Berhemdar ên Aboriyê.

Pîvaneke Yekgirtî ji bo Nirxandina Karayiya Bankê

Nirxandina Banka Navendî divê ne bi Yek Hejmarê bê sînorkirin. Pîvaneke Yekgirtî divê herî kêm van aliyan bigire nav xwe:

Yekem, Aramiya Nirxan: Enflasyon çiqas Kêm, Aram û Pêşbînîbar e?

Duyem, Parastina Hêza Kirînê: Guhertina Nirxan çawa bandor li Moçe, Pûte û Pêdiviyên Bingehîn kiriye?

Sêyem, Aramiya Pereyê Niştimanî: Bazar çiqas bi Yekeya Niştimanî bawer e û Guhertina Bihayê wê çiqas ji Bingehên Aborî derdikeve?

Çarem, Tendûristiya Pergala Bankî: Bank çiqas Sermaye, Pereyê Berdest û Kapasîteya Berxwedana Ziyanê hene?

Pêncem, Parastina Yedekê: Yedek çiqas dikare Pêdiviyên Komarê di Dema Qeyranê de dabîn bike?

Şeşem, Serxwebûna Rastîn: Gelo Bank tenê li ser Kaxezê Serbixwe ye, an di Kirdeyê de xwe ji Zexta Kabîneyê, Partiyan, Bankên Mezin û Aliyên Derveyî parastiye?

Heftem, Zelalî û Bersivdarî: Gelo Biryar, Pêşbînî, Yedek û Encam bi awayekî Zelal û Nirxandinbar tên belavkirin?

Bank tenê wê demê Serkeftî ye ku ev Pîvan bi hev re Hevseng bin; ne dema ku Yek Armanc bi Nirxê Wêrankirina Armancên din bê bidestxistin.

Pêşniyara Sazî: Çarçoveya Niştimanî ya Aramiya Pereyî û Darayî

Ev Beş ne Nivîsa Rasterast a Destûrê ye; belkî Pêşniyareke Sazî ye ji bo Sepandina Karatir a Armancên Benda 137.

Pêdivî ye Banka Navendî her sal “Raporta Niştimanî ya Aramiya Pereyî û Darayî” belav bike. Ev Raport divê, ji bilî Raporta Asayî ya Enflasyonê, Metirsiyên Sîstemî yên Pergala Bankî, Qerza Giştî û Taybet, Bazara Niştecihbûnê, Yedeka Niştimanî, Pergala Dayîna Pereyan û Gefên Elektronî binirxîne.

Herwiha divê Taqîkirina Zexta Niştimanî bi awayekî Berdewam bê kirin. Ev Taqîkirin divê nîşan bide ku Pergala Bankî li hember Daxistina Dahatê, Guhertina Tund a Nirxê Pereyên Biyanî, Derketina Sermayeyê, Qutbûna Bazirganî an Êrîşeke Elektronî çiqas Kapasîteya Berxwedanê heye.

Pêşniyareke din Damezrandina Protokoleke Zelal a Hevahengiyê di navbera Banka Navendî, Kora Bilind a Aboriya Niştimanî, Şalyargeha Darayî û Saziyên Hûrbînî de ye. Protokol divê Agahiyê biguhezîne, lê Destûra Fermanê li ser Biryarên Pereyî nede.

Mertala Destûrî li dijî Hilweşîna Darayî

Beşa Herî Bihêz a Benda 137 ne ew e ku Desthilat dide Bankê; belkî ew e ku li ser Hin Kirdeyan Xetên Sor datîne. Desthilata Rayedar divê nekaribe Nirxê Çewtiyên xwe bi Çapkirina Pereyan li ser Şaromendan dabeş bike. Partî divê nekaribin berî Hilbijartinê Pereyan ji bo Sozên Kurtedem bi kar bînin. Aliyên Derveyî divê nekaribin bi Zextê Biryara Pereyî ya Komarê beralî bikin. Bankên Mezin jî divê nekaribin Serxwebûna Banka Navendî veguhezînin Amûreke Parastina Qezenca Taybet a xwe.

Ji ber vê yekê, Banka Navendî tenê Banka Dewletê nîne; Mertala Destûrî ya Civakê ye li hember Veguhastina Veşartî ya Samanan, Bikaranîna Çewt a Pereyan û Lawazkirina Pêşeroja Neteweyî.

Dema ku Destûr Bankê wek Parêzvana Hêza Kirînê ya Şaromend nas dike, Pere ji Amûreke Desthilatê vediguhere Pêşspartineke Giştî. Tu Kabîne, Partî an Rêveberek Xwediyê wê Pêşspartinê nîne; hemû tenê Mandatdarên Parastina wê ne.

Encam

Banka Navendî ya Kurdistanê bi Fermanê Aboriyeke Bihêz ava nake û nikare Cihê Kar, Berhemanîn, Çandinî, Pîşesazî, Zanist, Kerta Taybet û Rêveberiya Rast bigire. Lê ew Bingehekê diparêze ku bêyî wê hemû van Hêzan di bin Enflasyon, Bêbawerî, Qerza Nasêqamgir û Biryarên Darayî yên Kurtedem de lawaz dibin.

Nivîsa Rasterast a Benda 137 Mandata Bankê bi Zelalî diyar dike: Parastina Bihayê Pereyê Niştimanî, Hêza Kirînê ya Şaromendan, Kontrolkirina Enflasyonê, Dabînkirina Jîngeheke Darayî ya Aram, Xweparastin li hember Destwerdana Wargerî, Qedexekirina Darayîkirina Budceyê bi Çapkirina Pereyan û Rêveberiya Xweparêz a Yedeka Niştimanî. Zelalî û Bersivdarî jî Sînorê Rewa yê vê Serxwebûnê diyar dikin.

Ji aliyê Şîrovekirina Destûrî ve, Hêza Bankê ne di Kapasîteya Afirandina Qerzê an Çapkirina Pereyan de ye; belkî di Kapasîteya Gotina “Na” de ye. Na ji bo Darayîkirina Mesrefên Bê Piştgirî, Na ji bo Fermana Partiyan, Na ji bo Wendabûna Yedekê, Na ji bo Veşartina Metirsiyê û Na ji bo Veguhastina Nirxê Biryarên Çewt li ser Moçe û Pûteya Şaromendan.

Aboriyeke Bihêz wê demê ava dibe ku Berhemanîn li ser Bingeha Pereyeke Bawerbar, Darayiyeke Zelal û Saziyeke Serbixwe bê avakirin. Banka Navendî ya Kurdistanê Parêzvana wê Bingehê ye. Heke Serxwebûn, Paqijrewştî û Kapasîteya Bankê bên parastin, ev Sazî dikare Bihayê Kedê ya Nifşa Niha û Mafê Biryardana Nifşên Pêşerojê bi hev re biparêze. Heke Bank bikeve bin Fermana Biryara Demkî, Pereyê Niştimanî ji Amûreke Baweriyê vediguhere Amûreke Veguhastina Nirxê Bikaranîna Çewt a Desthilatê.

Ji ber vê yekê, Parastina Banka Navendî tenê Parastina Saziyeke Darayî nîne; Parastina Bihayê Kar, Serxwebûna Biryardanê, Baweriya Civakî û Kapasîteya Komara Kurdistanê ye ji bo wê yekê ku Pêşeroja Aborî ya xwe bi Destê xwe binivîse.