Destûra Komara Kurdistanê

Kurte

Ev gotar têgeha «Dewleta Rizgariyê» di Destûra Komara Kurdistanê de dixe nav çarçoveyeke destûrî, qanûnî û zanistî. Benda 122 Dewleta Rizgariyê ya Kurdistanê wek amûra fermî ya rayîkirina vîna polaî ya neteweyî saz dike, heta ew demê ku Komara Kurdistanê serweriya xwe ya tevahî li ser wargeha neteweyî bi cih bike. Ev pênase Dewleta Rizgariyê li asta dirûşm, tevger an desthilateke xweser û bêsînor nahêle; lê wê dike pergaleke demkî, sînordar, armanc-navendî û qanûnî ji bo rizgariya neteweyî, netewe-sazî, sazûman-sazî û amade kirina bingeha Komara serbixwe. Girêmaneya sereke ya gotarê ew e ku Dewleta Rizgariyê tenê bi daxuyaniya maf re rewa nabe; lê bi şiyana rayîkirina desthilatê, yekgirtina hêza neteweyî, parastina serweriya neteweyî, avakirina sazûmanan, rêxistina têkiliyên derve û amade kirina veguhestineke bişeref re rewatiya xwe îspat dike. Ji vê nêrînê ve, Dewleta Rizgariyê ne desthilatdariyeke bêsînor e û ne jî rêveberiyeke demkî ya bêbingeh e; ew pêkhatina qanûnî ya vîna neteweyî ye di qonaxekê de ku netew hîn jî di warê kiryarî de li hember dagirkeriyê radiweste, lê di warê rewatiyê de xwedî serweriya xwe ye.

Peyvên sereke: Dewleta Rizgariyê · vîna polaî ya neteweyî · serweriya neteweyî · hêza neteweyî · sazûman-sazî · Dewleta Jîr · veguhestina desthilatê · parastina neteweyî · rewatiya destûrî · Fransaya Azad

Rêbaza lêkolînê

Metoda vê lêkolînê şîkariya destûrî, zanistî û berawirdkariya dîrokî ye. Pêşî, deqa benda 122 û bendên pêwendîdar 123 heta 126 wek çavkaniya bilind a wate û rewatiyê tê xwendin. Paşê têgeha Dewleta Rizgariyê ji aliyê teoriya dewletê, hêzê, serweriyê, ewlehiyê, sazûman-saziyê û veguhestina desthilatê ve tê danîn û şîrovekirin. Di beşa berawirdkariya dîrokî de, rewşa Fransaya Azad, Komîteya Fransî ya Rizgariya Neteweyî û Desthilata Demkî ya Komara Fransayê wek nimûneyeke piştrastkirî ya sazûmana rizgariyê li dijî dagirkeriyê tê xwendin. Xwendina vê rewşê metodîk e: barûdox, çavkaniya rewatiyê, pêkhatina fermandarî, naskirina derve, veguhestina navxweyî û encama sazûmanî bi awayekî cuda têne şîkarîkirin.

Pirsa sereke ya vê gotarê ev e: Dewleta Rizgariyê di Destûra Komara Kurdistanê de çawa dikare vîna serwerane ya netewa Kurd di qonaxa rizgariyê de veguherîne qanûn, desthilat, sazûman, hêza rêxistî, nûnertî û veguhestina destûrî?

Girêmaneya gotarê ew e ku Dewleta Rizgariyê tenê wê demê rewa ye ku sê tiştan bi hev re pêk bîne: yekem, şiyana hêz û parastinê ji bo parastina netewê; duyem, qanûnîbûn û sazûman-sazî ji bo ku hêz nebête xwedîtîyeke bêsînor; sêyem, veguhestineke bişeref ji bo ku mandata rizgariyê di dema damezrandina Komara serbixwe de xwe bispêre sazûmanên hilbijartî.

Dewleta Rizgariyê û Qanûnîkirina Vîna Neteweyî

Dewleta Rizgariyê di Destûra Komara Kurdistanê de tenê navê sazûmaneke demkî nîne. Ev têgeh bersiva destûrê ye ji bo pirsgirêkeke mezin a dewletdariyê: dema ku neteweyek xwedî serweriya neteweyî ye, lê xaka wê di bin desthilata dagirker de ye, ew çawa dikare wê serweriyê ji asta maf û hêviyê veguherîne asta qanûn, ferman, sazûman, parastin, têkiliyên derve û veguhestina desthilatê?

Benda 122 Dewleta Rizgariyê ya Kurdistanê wek «amûra fermî ya rayîkirina vîna polaî ya neteweyî» saz dike. Ev destewaje bingeha tevahiya vê gotarê ye. Dewleta Rizgariyê di xwe de armanc nîne; amûr e. Lê amûreke sade û rêveberî nîne; ew amûra fermî ya rayîkirina vîna neteweyî ye. Yanî ew cihê ku vîna neteweyî dibe biryar, biryar dibe pergal, pergal dibe sazûman, û sazûman dibe hêza qanûnî ya rizgariyê.

Ji vê nêrînê ve, Dewleta Rizgariyê nabe wek hevwateya tevger, partiyeke wargêrî, komîteyeke xweser an hevpeymaniyeke demkî bê xwendin. Ew cisimandina qanûnî ya mandateke neteweyî ye. Cudahiya navbera «xêbat» û «Dewleta Rizgariyê» li vir e: xêbat dikare derbirîna vînê be; lê Dewleta Rizgariyê wê vînê dike desthilateke rêxistî, sînordar û pîvandî.

Hêz û Qanûn: Du Stûnên Dewleta Rizgariyê

Di teoriya klasîk a dewletê de, dewlet bê şiyana parastin û berevaniyê tenê navekî qanûnî yê bê piştgir e. Hobbes dewletê wek pêkhateke çêkirî dixwîne ku armanca wê ya sereke parastin û berevanî ye, û serwerî bi awayekî wek giyanê wê pêkhatê kar dike. [1] Ev xwendin ji bo Dewleta Rizgariyê girîng e, ji ber ku qonaxa rizgariyê qonaxa asayî ya dewletdariyê nîne; ew qonaxa navbera serweriya rewa û rastiya zordar a dagirkeriyê ye. Di vê qonaxê de, parastina netewê û gihandina xêbatê bo sazûman-saziyê ji hev nayên veqetandin.

Machiavelli jî di xwendina hêz-navendî ya dewletê de bingehake zelal datîne: bingeha dewletan di qanûnên baş û hêza parastinê ya baş de xwe dibîne. [2] Ev bingeh nabe bi wateya berdana hêzê ji qanûnê bê xwendin; berevajî wê, wateya wê ew e ku qanûn bê hêza parastinê lawaz e, û hêz bê qanûn dibe metirsî. Dewleta Rizgariyê di benda 122 de herduyan li hev dicivîne: xêbata rizgariya neteweyî û sazûman-saziya modern.

Ji ber vê yekê mandata Dewleta Rizgariyê du rûyên xwe hene. Rûyê yekem, rayîkirina hêza neteweyî ye ji bo rizgariyê. Rûyê duyem, sînordarkirina wê hêzê ye bi destûr, tomar, xizmet, ronahî û veguhestinê. Ger rûyê yekem tune be, Dewleta Rizgariyê dibe deqeke bê şiyana kiryarî. Ger rûyê duyem tune be, ew dibe desthilateke qonaxî ku bi navê rizgariyê desthilatdariyeke bêsînor çêdike.

Erkê Bingehîn: Rizgarî, Netewe-Sazî û Sazûman-Sazî

Benda 122 erkê bingehîn ê Dewleta Rizgariyê bi sê rêçikên sereke diyar dike: rêvebirina xêbata rizgariya neteweyî, netewe-sazî û sazûman-saziya modern, û amade kirina bingehê ji bo damezrandina Komara serbixwe. Ev sê erk tenê lîsteyeke rêveberî nînin; ew pilebendiyeke dewletdarî ne.

Xêbata rizgariyê bê netewe-saziyê dikare li asta dijberiya dagirker bimîne, lê nikare komarê ava bike. Netewe-sazî bê sazûman-saziyê dikare hişmendî û yekbûna vicdanî çêbike, lê nikare qanûn, budce, tomar, ewlehî û nûnertî berhem bîne. Sazûman-sazî bê amadebûna ji bo Komara serbixwe jî dikare xwe bike armanc, û wê demê Dewleta Rizgariyê ji amûrê veguherîne desthilateke xweparêz.

Di zanista dewletê de, çarenûsa qonaxên rizgariyê gelek caran bi wê yekê tê pîvan ku gelo ew dikarin hêza xêbatê veguhêzin hêza sazûmanî. Charles Tilly pêwendiya navbera şer, dewlet-sazî û rewatiyê datîne ber çavan; ev jî nîşan dide ku hêz tenê wê demê dibe dewlet-sazî ku bikare xwe bi rêya qanûn, parastin, komkirina çavkaniyan û parastina navxweyî rêxistin bike. [3] Dewleta Rizgariyê di Destûra Kurdistanê de heman pirsgirêkê bi zimanê destûrî çareser dike: xêbat nabe ku encama xwe bike desthilata xêbatê; encama wê dewleta serbixwe û sazûmanên hilbijartî ne.

Dewleta Rizgariyê û Serweriya Neteweyî

Serweriya neteweyî di qonaxa dagirkeriyê de du astên xwe hene. Asta yekem, rewatiya hebûnî û qanûnî ye: netewa Kurd xwedî mafê xwe ye, tewra ku hêza dagirker di rastiya niha de xakê kontrol bike. Asta duyem, şiyana rayîkirinê ye: ew serwerî divê bikare pergala qanûnî, pergala ewlehiyê, pergala têkiliyên derve û pergala darayî berhem bîne.

Dewleta Rizgariyê xeleka pêwendiyê ya navbera van herdu astan e. Ew nikare serweriya neteweyî biafirîne, ji ber ku serwerî ji netewê tê. Lê ew dikare wê serweriyê rayî bike, yanî wê bike ferman, biryar, tomar, nûnertî û parastin. Ev cudahiya bingehîn a navbera «xwediyê serweriyê» û «rayîkerê serweriyê» ye. Xwediyê serweriyê netew e; rayîkerê qonaxî yê wê serweriyê Dewleta Rizgariyê ye.

Ji vê cudahiyê sînorê desthilatê derdikeve. Dewleta Rizgariyê nikare xwe li şûna netewê deyne. Nikare mandata rizgariyê bike xwedîtîyeke herdemî. Nikare samanê neteweyî, hêza parastinê, tomara hemwelatiyê an têkiliyên derve wek milkê kesekî, partiyekê an grûpekê bi rê ve bibe. Ew spardedar e, ne xwedan.

Dewleta Jîr û Şiyana Jêrxanî

Benda 122 Dewleta Rizgariyê bi pergala Dewleta Jîr ve girê dide. Ev pêwendî girîng e, ji ber ku di serdema modern de dewletdarî tenê bi kontrola fîzîkî ya xakê nayê pîvan. Şiyana tomarkirinê, nasandinê, pêwendîkirinê, parastina agahiyê, belavkirina xizmetê, rêxistina budceyê û rêvebirina nûnertiya derve beşek e ji hêza jêrxanî ya dewletê.

Michael Mann di veqetandina navbera desthilata ferzkirinê û desthilata jêrxanî ya dewletê de nîşan dide ku şiyana rastîn a dewletê gelek caran di wê yekê de ye ku ew çawa bi awayekî navendî û wargehî sazûman, agahî û rêxistinê digihîne hundirê civakê. [4] Ji bo Dewleta Rizgariyê, ev wateya wê ye ku hêz tenê hêza parastinê nîne; hêz herwiha şiyana tomar, pêwendî, arşîv, nasname, parastina dane û xizmeta giştî ye.

Lê Dewleta Jîr herdem metirsiyên xwe hene. Pergala dîjîtal ger bi qanûn, ronahî û lêpirsînê neyê sînordarkirin, dikare ji amûra rizgariyê veguherîne amûra çavdêriya bêsînor. Ji ber vê yekê, ji aliyê şîroveya destûrî ve, Dewleta Jîr divê pênc mercan biparêze: parastina agahiyên kesî, ewlehiya elektronîkî, ronahiya raporê, hûrbîniya darayî û sînorê qanûnî yê desthilatê. Ev xal, eger bi navê xwe li her cihê de nehatibin jî, wek pêşniyareke sazûmanî ji rûhê benda 122 û pêwendiya wê bi benda 126 ve têne derxistin, ne wek deqa rasterast a destûrê.

Rêz, Ewlehî û Sazûman-Sazî

Dewleta Rizgariyê di qonaxekê de kar dike ku desthilata dagirker rastiyeke zordar çêkirî ye. Di vê rewşê de, ew dewlet nikare tenê bi zimanê daxwazê kar bike. Divê şiyana rêxistinê, parastinê, fermandarî, têkiliyên derve û yekgirtina hêza neteweyî hebe. Lê her biryareke hêz-navendî divê sînorê destûrî hebe, ji ber ku hêza rizgariyê ger ji sînorê destûrê derkeve, dikare ji hêza neteweyî veguherîne hêza grûpî.

Ji vê yekê pîvaneke bingehîn derdikeve: Dewleta Rizgariyê pêdivî bi navendeke yekgirtî ya fermandarî heye, lê ew navend nabe ku li derveyî qanûnê be. Pêdivî bi hêza parastinê heye, lê ew hêz nabe ku milkê partiyekê an kesekî be. Pêdivî bi budce û çavkaniyan heye, lê saman nabe ku li derveyî hûrbînî û ronahiyê be. Pêdivî bi têkiliyên derve heye, lê ew têkilî nabe ku bibin peymanên xweparêziya desthilatdaran.

Huntington di xwendina rêz û sazûmanê de nîşan dide ku pirsgirêka navendî ya wargêrî gelek caran nebûna guhertinê nîne, lê nebûna sazûmanên xwedî şiyan e ji bo rêxistina guhertinê. [5] Ev xal ji bo Dewleta Rizgariyê pir girîng e. Rizgarî ger di sazûmanan de neyê girtin, dikare piştî serkeftina xwe valahiya desthilatê çêbike. Ji ber vê yekê Dewleta Rizgariyê divê di heman demê de hêz, rêz, qanûn û veguhestinê ava bike.

Rewşa Dîrokî: Fransaya Azad û Desthilata Demkî ya Komarê

Rewşa Fransaya Azad û sazûmanên piştî wê nimûneyeke girîng e ji bo vê yekê ku sazûmana rizgariyê çawa dikare li dijî dagirkeriyê û pergala ferzkirî kar bike û hêza neteweyî veguherîne veguhestineke sazûmanî. Ev rewş ne wekhevîya Destûra Kurdistanê ye û nabe bi awayekî mekanîkî li ser Kurdistanê were danîn; lê wek rewşeke dîrokî, çend dersên dewletdariyê jê derdikevin.

Yekem, barûdox. Piştî dagirkirina beşeke mezin a Fransayê di sala 1940 de, pirsgirêka sereke ev bû ku kî dikare bi navê Fransayê biaxive, kî dikare xêbata rizgariyê rêxistin bike, û çawa rewatiya komarî li dijî desthilata ferzkirî were parastin. Bersiva kiryarî ya vê pirsgirêkê bi rêya avabûna Fransaya Azad, paşê Komîteya Fransî ya Rizgariya Neteweyî, û dûv re Desthilata Demkî ya Komara Fransayê hat pêş. [6]

Duyem, çavkaniya rewatiyê. Komîteya Fransî ya Rizgariya Neteweyî rewatiya xwe ji dagirkerê wernagirt. Rewatiya wê ji daxwaza berdewamiya komarê, rêxistina xêbatê, têkiliyên derve û şiyana sazûman-saziyê hat. Assemblée nationale destnîşan dike ku CFLN di Tebaxa 1943 de ji aliyê Dewletên Yekbûyî, Brîtanya û Yekîtiya Sovyetê ve bi awayekî fermî hat nasîn û heta dawiya wê salê ji aliyê 37 welatan ve hat nasîn. [7] Ev nîşan dide ku sazûmana rizgariyê, dema ku li ser bingeha rewatî, rêxistin û karayiyê radiweste, dikare di têkiliyên derve de wek navenda nûnertiya neteweyî derkeve.

Sêyem, pêkhatina fermandarî û veguhestinê. CFLN tenê desteyeke bangkirinê nebû; wê amadekarî kir ji bo vegerandina desthilata komarî û rêxistina desthilatên sivîl û leşkerî li xaka rizgarkirî. Di 14ê Adara 1944 de rêkareke fermî hat danîn ji bo wê yekê ku di dema rizgarkirina xakê de, desthilatên jêr pergala ferzkirî biguherin bi nûnerên CFLN. [8] Ev bi awayekî metodîk nîşan dide ku Dewleta Rizgariyê pêdivî bi plana pêşwext ya veguhestinê heye; veguhestin nabe piştî serkeftinê bi lez were çêkirin.

Çarem, rastkirina qanûnî. Fransa di 9ê Tebaxa 1944 de rêkara vegerandina rewatiya komarî derxist. Di wê çarçoveyê de, bingeha sereke ev bû ku forma desthilatdariya Fransayê komar e û ji aliyê qanûnî ve komar qet rawestiyaye nîne. [9] Ev xal ji aliyê teorîk ve girîng e, ji ber ku cudahiyê di navbera kontrola kiryarî ya dagirker û rewatiya qanûnî ya netewê de datîne. Dagirker dikare xak kontrol bike; lê ev bi xwe nabe çavkaniya rewatiya neteweyî.

Pêncem, naskirin û veguhestina navxweyî. Dewletên Yekbûyî di 23ê Cotmeha 1944 de Desthilata Demkî ya Komara Fransayê bi serokatiya de Gaulle wek desthilata demkî ya Komara Fransayê nas kir, bi wê têbînîyê ku Fransî bixwe divê rêveberiya sivîl ya welatê xwe bi rê ve bibin û ew sazûman heta derbirîna vîna netewê bi rêya nûnerên hilbijartî kar bike. [10] Ev xal ji bo Dewleta Rizgariyê ya Kurdistanê jî dersekî zelal e: naskirina derve girîng e, lê ew ne şûngirta rewatiya navxweyî û veguhestina hilbijartinî ye.

Encama metodîk a vê rewşê ev e: sazûmana rizgariyê ger bixwaze bibe dewletdariyeke aram, divê pênc şiyanên xwe hebin: çavkaniya rewatiya neteweyî, yekgirtina fermandarî, şiyana têkiliyên derve, plana veguhestina navxweyî û rêkara rastkirina qanûnî. Ev bi pêkhatina bendên 122 heta 126 re hevaheng e, ji ber ku ev bend Dewleta Rizgariyê ji xêbateke tenê vediguhezînin sazûman-sazî û veguhestina desthilatê.

Pîvana Pişkinîna Dewleta Rizgariyê

Ji hemû deq û şîroveya teorîk ve, dikare pênc pîvanên pişkinînê ji bo Dewleta Rizgariyê werin diyarkirin.

Yekem, pîvana armancê: her kiryareke Dewleta Rizgariyê divê xizmetê ji rizgariya neteweyî, netewe-sazî, sazûman-sazî û amade kirina bingeha Komara serbixwe re bike. Kiryarek ku tenê mayîna desthilatdaran dirêj bike, bi mandata benda 122 re nagunce.

Duyem, pîvana hêzê: Dewleta Rizgariyê divê şiyana parastinê, fermandarî û berevaniya neteweyî hebe. Lê ev hêz divê qanûnî, yekgirtî û girêdayî sondê destûrî be. Hêza parastinê nabe ku bibe milkê partî, grûp, malbat an kesekî.

Sêyem, pîvana qanûnê: Dewleta Rizgariyê divê hemû biryar, tomar, budce, têkilî û sazûmanekê di çarçoveya destûrê de rêxistin bike. Qonaxa xêbatê nabe ku bibe navnîşana berdana desthilatê ji serweriya qanûnê.

Çarem, pîvana jêrxanê: Dewleta Rizgariyê divê şiyana tomarkirinê, parastina agahiyê, dîplomasiya dîjîtal, arşîva neteweyî, nasnameya dîjîtal û xizmeta giştî ya destpêkî çêbike. Lê ev jêrxan divê bi maf, ewlehiya elektronîkî û lêpirsînê were sînordarkirin.

Pêncem, pîvana veguhestinê: Dewleta Rizgariyê divê herdem xwe ji bo radestkirina desthilatê amade bike. Benda 126 ev xal bi awayekî zelal nas dike: erkê dîrokî yê Dewleta Rizgariyê ew e ku Kurdistanê bigihîne yekem kiryara damezrîner a dewleta serbixwe; û piştî bi cihkirina desthilatê li ser beşeke stratejîk a wargeha neteweyî û misoger kirina ewlehiyê, yekem hilbijartina giştî ya damezrîner divê di demekê de were rêxistin ku ji hijdeh mehan derbas nebe.

Encam

Dewleta Rizgariyê di Destûra Komara Kurdistanê de bersiveke qanûnî û hêz-navendî ye ji bo rewşeke neasayî ya dîrokî. Ew rewş ev e ku netewa Kurd xwedî serweriya neteweyî ye, lê hêza dagirker bi awayekî zordar li ser xaka Kurdistanê heye. Destûr vê nakokiyê bi wê yekê çareser dike ku Dewleta Rizgariyê wek amûra fermî ya rayîkirina vîna polaî ya neteweyî saz dike.

Navoka gotarê ev e ku Dewleta Rizgariyê ne tenê berpirsiyara xêbatê ye û ne tenê berpirsiyara rêveberiyê ye. Ew berpirsiyara veguhestina netewê ye ji rewşa dagirkeriyê bo rewşa dewleta serbixwe. Ev veguhestin bi hêz bê qanûn nayê kirin, û bi qanûn bê hêz jî nayê kirin. Qanûn û hêz divê di nav pêkhatineke sazûmanî de li hev bicivin ku sînorê xwe dizane, rewatiya xwe ji netewê û destûrê distîne, û dawîya mandata xwe bi radestkirina desthilatê ji sazûmanên hilbijartî re îspat dike.

Ji ber vê yekê, baştirîn pênaseya Dewleta Rizgariyê ev e: Dewleta Rizgariyê pêkhatina demkî, qanûnî û hêz-navendî ya vîna neteweyî ye, ku erkê wê ew e xêbatê veguherîne sazûman, serweriyê veguherîne rayîkirin, û serkeftina neteweyî veguherîne Komara serbixwe. Ger ev dewlet hêz hebe lê qanûn tune be, metirsiya desthilatdariya bêsînor çêdike. Ger qanûn hebe lê hêz tune be, nikare netewê biparêze. Ger herdu hebin lê veguhestin tune be, mandata rizgariyê dibe xwedîtîyeke qonaxî. Tenê dema ku hêz, qanûn û veguhestin bi hev re kar bikin, Dewleta Rizgariyê dibe pira rastîn di navbera xêbata neteweyî û Komara serbixwe de.

Çavkanî

Avrîn, Manî. Destûra Komara Kurdistanê. Norwêc: Belavgeha Komar, 2026. Bendên 122–126.
Assemblée nationale. “3 juin 1943 - 21 avril 1944: Institution du Comité français de la libération nationale (CFLN) et création de l’Assemblée consultative provisoire.” Assemblée nationale, n.d.
Assemblée nationale. “Août 1944 - novembre 1945: Gouvernement provisoire de la République française et restauration de la légalité républicaine.” Assemblée nationale, n.d.
Evans, Peter B., Dietrich Rueschemeyer, and Theda Skocpol, eds. Bringing the State Back In. Cambridge: Cambridge University Press, 1985.
Hobbes, Thomas. Leviathan. 1651. Project Gutenberg eBook no. 3207.
Huntington, Samuel P. Political Order in Changing Societies. New Haven: Yale University Press, 1968.
Légifrance. “Ordonnance du 3 juin 1943 portant institution du Comité français de la Libération nationale.” Journal officiel de la République française, 1943.
Légifrance. “Ordonnance du 9 août 1944 relative au rétablissement de la légalité républicaine sur le territoire continental.” Journal officiel de la République française, 1944.
Machiavelli, Niccolò. The Prince. Translated by W. K. Marriott. Project Gutenberg eBook no. 1232.
Mann, Michael. “The Autonomous Power of the State: Its Origins, Mechanisms and Results.” European Journal of Sociology / Archives Européennes de Sociologie 25, no. 2 (1984): 185–213.
Tilly, Charles. “War Making and State Making as Organized Crime.” In Bringing the State Back In, edited by Peter B. Evans, Dietrich Rueschemeyer, and Theda Skocpol, 169–191. Cambridge: Cambridge University Press, 1985.
United States Department of State. Foreign Relations of the United States: Diplomatic Papers, 1944, Europe, Volume III. Document 689. Washington, DC: Office of the Historian.
Têbînî:
1. Thomas Hobbes, Leviathan (1651), Project Gutenberg eBook no. 3207.
2. Niccolò Machiavelli, The Prince, trans. W. K. Marriott, Project Gutenberg eBook no. 1232.
3. Charles Tilly, “War Making and State Making as Organized Crime,” in Bringing the State Back In, ed. Peter B. Evans, Dietrich Rueschemeyer, and Theda Skocpol (Cambridge: Cambridge University Press, 1985), 169–191.
4. Michael Mann, “The Autonomous Power of the State: Its Origins, Mechanisms and Results,” European Journal of Sociology / Archives Européennes de Sociologie 25, no. 2 (1984): 185–213.
5. Samuel P. Huntington, Political Order in Changing Societies (New Haven: Yale University Press, 1968).
6. Légifrance, “Ordonnance du 3 juin 1943 portant institution du Comité français de la Libération nationale,” Journal officiel de la République française, 1943.
7. Assemblée nationale, “3 juin 1943 - 21 avril 1944: Institution du Comité français de la libération nationale (CFLN) et création de l’Assemblée consultative provisoire,” Assemblée nationale.
8. Assemblée nationale, “Août 1944 - novembre 1945: Gouvernement provisoire de la République française et restauration de la légalité républicaine,” Assemblée nationale.
9. Légifrance, “Ordonnance du 9 août 1944 relative au rétablissement de la légalité républicaine sur le territoire continental,” Journal officiel de la République française, 1944.
10. United States Department of State, Foreign Relations of the United States: Diplomatic Papers, 1944, Europe, Volume III, Document 689, Office of the Historian.